Opiniestuk Peter Vonk
Succesvolle allochtone vrouwen
27 mei 2009
Vorige week in ManagementTeam
DURF ANDERS TE ZIJN
Onder deze titel verscheen vorige week een artikel in het blad ManagementTeam. Het artikel beschrijft een onderzoek dat we in samenwerking met Bureau Aalse en Partners hebben uitgevoerd. Doel van dat onderzoek was uit te vinden wat ‘succesvolle allochtone vrouwen’ met elkaar gemeen hebben.
De aanleiding
Carla Aalse is een markante persoonlijkheid van Antilliaanse komaf, directeur eigenaar van het bureau Aalse en Partners en in die hoedanigheid iemand waar wij regelmatig mee samenwerken ten behoeve van gezamenlijke klanten. Tijdens één van de gesprekken die ik samen met mijn collega Tanja Dijkstra (vestigingsmanager Vonk Competentie Expertise Amsterdam) met Carla had, vertelde ze ons over haar verbazing (netjes uitgedrukt) dat er zo weinig allochtone vrouwen doordringen tot de hogere management- en bestuursfuncties in Nederland. Op een conferentie van toezichthouders in de zorg (ruim tweehonderd mensen aanwezig) was zij niet alleen de enige allochtone vrouw, maar überhaupt de enige allochtoon. Wij betrapten ons er al snel op dat ons gesprek vooral ging over de vraag ‘Waarom het toch maar steeds niet lukt om …….’, en bedachten vervolgens dat het leuk zou zijn om te onderzoeken wat maakt dat het soms juist wel lukt. Want “ze zijn er wel degelijk”, wist Carla ons te vertellen: “Ik ken ze bijna allemaal”. Kortom een schitterende kans voor een leuk en leerzaam onderzoek.
Het plan en de uitvoering
We besloten een pilotproject te organiseren en spraken af dat Carla een aantal succesvolle allochtone vrouwen uit haar netwerk zou benaderen met de vraag hun medewerking te verlenen. Wij zouden hen dan uitnodigen voor het ondergaan van een individuele competentieprofiel-analyse op onze vestiging in Amsterdam. Het idee was om hen allemaal op dezelfde dag te laten komen, zodat zij elkaar ook zouden kunnen ontmoeten, hun ervaringen rondom dit thema met elkaar konden delen en wij ook de gelegenheid hadden om een aantal vragen ‘in de groep te gooien’.
Het zwaartepunt van ons onderzoek zou echter op de uitkomsten van de individuele competentieprofiel-analyse liggen. Wat we graag wilden weten was (1) welke karakterologische eigenschappen bij ieder van de tien deelneemsters aangewezen zouden kunnen worden als hun eigen ‘succesfactoren’ en (2) of zij ook succesfactoren met elkaar gemeen hebben.
Op de geplande (plenaire) dag ontvingen wij zes dames (vier kwamen later individueel). Het eerste dat ons opviel was dat ze er over het algemeen in het begin niet heel erg veel zin in hadden. Dat werd niet zo erg duidelijk uitgesproken, maar je hoefde beslist niet heel erg empathisch te zijn om enige weerstand te voelen tegen het feit dat men tot een ‘groep’ gerekend werd. Deze constatering blijkt van groot belang gezien de uitkomsten van het onderzoek, maar daarover later meer. Men ‘deed het in eerste instantie voor Carla’. Overigens was het enthousiasme van de deelneemsters na afloop des te groter.
De uitkomsten
Natuurlijk is een groep van tien deelneemsters veel te klein om door te gaan voor een valide normgroep en dus kunnen we voorlopig nog geen wetenschappelijk verantwoorde conclusies trekken. Toch vonden we één opvallende gemene deler, die mijns inziens het benoemen meer dan waard is en die vooral ook uitdaagt om verder onderzocht te worden. Bij allen (dus 100%) vonden we namelijk een tamelijk sterke ‘non conformistische inslag’.
De competentie ‘non conformisme’ wordt karakterologisch gevormd door de natuurlijke behoefte van een persoon om vrij en vooral zelf te mogen denken (hoge scores op het talent autonomie, onafhankelijkheid), in samenhang met een natuurlijke weerstand tegen door anderen bedachte en opgelegde normen en waarden, kaders, regels, hiërarchie en discipline (lage scores op het construct ‘basale ordening’) en in de eveneens natuurlijke neiging om zich bij het zoeken naar oplossingen voor problemen niet op voorhand te laten binden aan bestaande patronen (hoge scores op het talent creativiteit; origineel en oorspronkelijk willen denken).
De (mogelijke) verklaring
Misschien betekent dit wel helemaal niets en onderscheiden deze succesvolle allochtone vrouwen zich althans op dit thema helemaal niet significant van succesvolle vrouwen in het algemeen. Dat gaan we zeker verder onderzoeken.
Vooruitlopend daarop durf ik echter de voorspelling wel te doen dat we dit voorlopige onderzoeksresultaat waarschijnlijk in een grotere normgroep eveneens significant terug gaan vinden en durf ik ook de stelling wel aan dat het wel degelijk iets betekent, namelijk dat mensen (ongeacht of zij allochtoon of autochtoon zijn) met een non-conformistische inslag een voorsprong hebben in integratieprocessen. Daarnaast levert non-conformisme een voordeel op ten opzichte van andere leiderschapsthema’s. Ik ga op allebei de aspecten kort in:
In 1979 schreef J.W. Berry (in ‘Journal of Cross-Cultural Psychology’) het volgende:
“Nieuwkomers kunnen ten opzichte van de nieuwe cultuur vier posities innemen, op basis van de vragen ‘Is het waardevol om mijn eigen cultuur en identiteit te bewaren?’(1) en ‘Is het waardevol om positieve relaties aan te gaan met de nieuwe cultuur?’(2). De vier posities die ingenomen kunnen worden zijn vervolgens:
Assimilatie: De nieuwkomer gaat volledig op in de nieuwe cultuur (vraag 1 is ‘nee’ en vraag 2 is volmondig ‘ja’).
Marginalisatie: De nieuwkomer voelt zich vervreemd van zowel de nieuwe als van de eigen cultuur (beide vragen ‘nee’).
Separatie: De nieuwkomer trekt zich terug in de eigen cultuur en groep (vraag 1 is dus ‘ja’ en vraag 2 is ‘nee’).
Integratie: De nieuwkomer probeert (elementen uit) de eigen cultuur te behouden maar wil daarnaast onderdeel zijn van de nieuwe samenleving (beide vragen zijn dus ‘ja’).
Wat mij betreft een hele bruikbare en ook herkenbare uitleg van het thema integratie die we nog dagelijks in ons advieswerk zien, overigens ook als daar helemaal geen allochtonen bij betrokken zijn. Hetzelfde thema is namelijk aan de orde als verschillende ‘bloedgroepen’ binnen een organisatie samengevoegd worden of als hele organisaties met elkaar fuseren. We hebben het nog niet zo lang geleden gebruikt bij een gemeente toen daar een clash dreigde tussen het (al lang) zittende management enerzijds en het (net aangetreden volledig nieuwe) college van Burgemeester en Wethouders. Onze stelling is dat ‘non-conformisten’ er in het algemeen gemakkelijker in slagen zich een ‘eigen’ positie te verwerven temidden van mensen en partijen met verschillende overtuigingen, uitgangspunten en belangen. Zij stellen zich immers als vanzelf kritisch op tegen alles wat door anderen als ‘normaal’ beoordeeld wordt, proberen zich een eigen oordeel te vormen over situaties en gaan vervolgens van dat eigen oordeel uit.
Daarmee komen we op het andere thema, namelijk ‘Leiderschap’. Enkele weken geleden ontstond er enige ophef over het feit dat uit onderzoek zou zijn gebleken dat vrouwelijke bestuurders de verwachtingen niet waarmaken. In dezelfde week werd duidelijk dat de nieuwe korpschef van politie in Dordrecht tegen alle goede voornemens in weer een (blanke) man zou worden. In reactie daarop schreef ik een stukje over de ‘alpha-factor’ dat door de media breed werd opgepakt. Kort en bondig kwam mijn stellingname erop neer, dat de suggestie dat leiderschap een typisch ‘mannending’ is onzin is, dat er drie basiscompetenties onontbeerlijk zijn voor succesvol leiderschap (Assertiviteit, Empathie en Zelfkritiek) en dat slechts een zeer klein percentage van de Nederlandse beroepsbevolking van nature over de ideale combinatie van natuurlijke talenten beschikt. Leiders moeten dus worden gemaakt want er worden er gewoonweg te weinig geboren. In mijn argumentatie waarom juist die drie genoemde talenten zo belangrijk zijn, voer ik aan dat één van de allerbelangrijkste succesfactoren voor leiders, hun vermogen om ‘een eigen positie op het midden van het speelveld in te nemen en die zonodig te bevechten’ is. Ook hier hebben ‘non-conformisten’ een voorsprong. Zij zullen die ‘eigen positie’ immers als vanzelf zoeken vanuit de vraag: ‘Wat vind ik hier eigenlijk zelf van?’. De tien succesvolle allochtone vrouwen waarvan wij een competentieprofiel-analyse hebben afgenomen hebben mijns inziens dus op twee thema’s een karakterologische voorsprong. Het behoeft natuurlijk weinig betoog dat er nog veel meer zaken van invloed zijn op hun succes, zowel daar waar het gaat om hun persoonlijkheid en hun achtergrond, als om de context waarin zij thans verkeren.
Aardig nog om te vermelden is, dat kort nadat wij tot onze eerste voorzichtige conclusies kwamen, de heer Frits Bolkestein in het programma ‘Pauw en Witteman’ stelde dat het in zijn ogen eigenlijk best goed gaat met name met allochtone vrouwen en dat hij dat vooral adresseerde aan hun kennelijk stijgende behoefte aan en streven naar onafhankelijkheid!
Consequentie
Stel dat de positieve invloed van de competentie ‘autonomie’ op intergratie, leiderschap en überhaupt succesvol zijn in je carrière inderdaad valide zou kunnen worden aangetoond, wat is daar dan de consequentie van? Rob van Leeuwen (journalist van ManagementTeam en schrijver van het artikel) vond dat naar eigen zeggen een nogal somber scenario. De karakterologische component zou immers een enorme rem op een positieve verandering van de huidige situatie leggen. Ik ben daar minder somber over. Mensen die die competentie niet ‘van nature’ bij zich dragen kunnen zich natuurlijk wel heel nadrukkelijk toeleggen op het bewust innemen van een ‘eigen’ positie, het vormen van een ‘eigen’ mening, oftewel op het versterken van hun autonomie. Opleidingen kunnen aan die ontwikkeling bovendien een prima bijdrage leveren door consequent de vraag centraal te stellen; “Wat vind je er eigenlijk zelf van?”. Heel veel opleidingen doen dat natuurlijk ook al. Ik heb dan ook niet de illusie dat we iets heel bijzonders hebben aangetoond. Wellicht kunnen we wel bijdragen door het belang van dit thema te onderstrepen.
Peter Vonk
Reageren? peter@vonkcompetentieexpertise.nl / 038-4227888
Voor meer informatie over Aalse en Partners (executive search, HRM-advies en interim-management) zie 
aalsepartners.nl
Zie ook http://www.mt.nl/Archief/1839979/Nieuws_De_durf_anders_te_zijn.html